CAIGUA (CYCLANTHERA PEDATA)

                   

Bitki Tanımı:

Caigua, yabani salatalık, hanım terliği, achocha,vb. pek çok adla bilinir. Anavatanı Meksika ve Bolivya’dır. Peru’da kültüre edilerek bu ülkenin doğal bitkisi haline gelmiştir. Nemli ve mutedil iklim koşullarına sahip tropik ve subtropik yetişme ortamlarında doğal olarak yayılış yapar. Monoik(erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde farklı farklı yerlerde),tek yıllık yada birkaç yıllık(perennial), tırmanıcı, 5 metreye kadar sarılıcı gövde oluşturabilen, palmat(elsi), 5-6 loblu yapraklara sahip, cucurbitea olarak tabir edilen salatalıkgiller ailesine ait bir türdür.

 

 

              

                                                       

               Yaprak, meyve ve çiçek                                                 Caigua bitki formu ve meyve oluşumları

 

Erkek çiçekler çiçek kurulları halinde 10-20 pistil bir arada bulunur. Dişi çiçekler yaprak koltuğunda gövde uç kısmının daha gerisinde tek tek yer alır.

Meyve elips ya da oval, yassı salatalık şeklinde içi oyuk ve ucu kıvrıktır. Taze meyvelerde dikenimsi uzantılar bulunur. Meyve olgunlaştıkça bu uzantılar kaybolur. Meyve büyüklüğü; 10-20 cm uzunluğunda,5-8 cm enindedir. Meyve et kalınlığı 3-4 mm civarındadır. Tohumlar  meyve mezokarpı içerisinde tutunmuştur. Endokarp beyaz ve yumuşaktır. Meyve şekli bakımından düzensiz bir forma sahiptir. Tohumlar kare şeklinde, siyah ve düzensiz pürüzlü bir yüzeye sahiptir.

  

              

                              

                                 Olgun Meyve ve Tohum                                                      Taze Meyve

 

 

 

Yetişme Ortamı Koşulları

 

            Nemli ve ılıman iklim kuşağında doğal olarak yayılış yapar. Günlük birkaç saat direkt güneş ışığı gören kuytu köşe yerlerde bile yetişebilir. Kısa gün bitkisidir. Gündüz sıcaklığının yüksek seyrettiği(30oC  ve üzeri) yetişme ortamlarında çiçeklenme ve meyve tutmada düşüşler yaşanmaktadır. Yetiştirme ve intibak denemelerinin yapıldığı Ege yöresinde ağaç altı nemli ve gölge ortamda günlerin kısaldığı ekim aylarında erkek ve dişi çiçekler oluşmaya başlamıştır. Meyve olgunlaşması ve çiçeklenme aralık ayı sonlarına kadar devam etmiştir. Sıcaklığın 10 derece atına indiği dönemlerde oluşan meyveler büyümesine devam etmiş çiçeklenme durmuştur. Sıcaklık aralığının 10-30 oC tutulabildiği kontrollü sera şartlarında yıl boyu üretim yapılabilmekte ve aynı kökler 3 yıl kullanılabilmektedir. 

            Caigua tırmanıcı bir bitki olduğundan gövde içi havalanmasını sağlamak için mutlaka bir destek-terbiye sistemine ihtiyaç duymaktadır.

            Caigua; hafif,iyi drenaja sahip kumlu yapıda, organik yönden yeterli topraklarda iyi bir gelişim yapar. 6,5-8,0 PH aralığında verimli bir şekilde yetişebilir. Haziran, temmuz aylarında vejetatif gelişim devam ederken bitki başına sulamayla birlikte 100-150 gr civarında dengeli NPK ve iz element içeren gübreler verilebilir.

            Kullanılan Bitki Kısımları 

            Meyve, tohum, yaprak ve kökleri kullanılabilmektedir.

            Meyve; Kolesterol ve trigliserit oranlarını düşürür. Obezite, üriner sistem, dolaşım ve boşaltım sistemi ile kalp damar rahatsızlıklarında kullanılır.

            Tohum; Kan basıncını düşürerek hipertansiyonun tedavisinde kullanılır.

            Kökler; Diş sağlığı açısından parlatıcı olarak kullanılır.

            Olgun meyve bileşenleri; Fenoller, pektin, galaktronik asit, pikrin, lipoproteinler, flavonoidler, kumarinler, musilajlar, alkoloidler, yağlar, tanen, terpen, reçine, karbonhidratlar, steroidal bileşikler, thiyamin, sitesterol, vitaminler, mineraller, dihidrostigmasterol 3 beta-d-glikositler içerir.

            Ham meyve; Luteolin, stigmadisin, stigmasterol, diosgenin(Seksüel hormonların oluşumunun temelindeki madde), antiinflammotery(Ağrı kesiciler) , anabolizerler içerir.

            Tohum; Trypsin inhibitörlerinden 28-30 tanesini ihtiva eder.

            Yapraklarının daha önceden bilinmeyen iki yeni malonyl türevi içerdiği tespit edilmiştir. Meyvelerin içerdiği flavonoid glikozitlerden 4 tanesinin daha önceden hiç tespit edilmemiş antioksidanlar içerdiği laboratuar araştırmaları ile ortaya konmuştur. Bunlara ilave olarak olgun meyvelerin içerdiği 9 triterpenoid-saponin den 6 tanesinin daha önce hiçbir bitkide rastlanmayan doğal bileşimlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Tohumlarda 6 tane yeni cucurbitasin glycosidi tespit edilmiştir.

            Peru’da insanlar üzerinde, 60 denek üzerinde 1 yıl süreyle yapılan klinik deneylerde deneklerin %82’ sinde LDL kolesterolü(Kötü kolesterol) %23 oranında düşürdüğü,HDL kolesterolü(İyi kolesterol) %42 oranında yükselttiği tespit edilmiştir.

            Başka bir araştırmada, günde 100ml(cc) caigua meyve suyu(6 adet orta büyüklükte meyveden elde edilir) ya da 300 gram meyve suyunun dehidrate edilmesiyle elde edilen kapsüllerden günde 2 tane alınarak 21 günde 17 hastanın %22 sinde LDL kolesterolü %23 oranında, trigliserid değerini %17 oranında düşürdüğü saptanmıştır. Çalışmaların hiçbirinde herhangi zehirlenme gibi yan etki belirtisine rastlanmamıştır.

            Kullanım Şekli: Günde ¼ fincan taze meyve suyu yada günde 2 defa 1-2 gr kapsül       Kurutulmuş tohumların ezilmesiyle elde edilen 1 gr materyal 1 çay bardağı suya atılarak kullanılmak suretiyle    bağırsak parazitlerine karşı etkilidir.

            Bağırsak tembelliğine karşı hem meyve hem tohumlar etkilidir. Yaprakların kaynatılmasıyla elde edilen çay kan şekerinin düşürülmesinde etkilidir. Süt ile kaynatılan meyveler ağızda gargara yapılarak bademciklerin tedavisinde kullanılmaktadır.

            Meyve suyu yüksek kolesterol, hipertansiyon, damar sertliği, bademcik, dolaşım sistemi, üriner sistem ve boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılır.

            Meyve ve yapraklarının zeytinyağı ile kaynatılması ile yapılan karışımlar haricen ağrı kesici ve sakinleştirici olarak, bitki kökleri dişlerin temizlenmesinde kullanılır.

Tıbbi Kullanım Alanları

            Hipertansiyon, yağların eritilmesi, diyabet, şişmanlık, analjezik (ağrı kesici ve sakinleştirici), üriner sistem rahatsızlıkları, genel dolaşım ve boşaltım sistemi rahatsızlıkları, bağırsak sistemi rahatsızlıkları, kalp- damar rahatsızlıkları.

            Yetiştirilmesi

            Caigua yarı gölge, nemli ortamlarda, iyi drenaja sahip, humusça zengin, kumlu-balçıklı topraklarda iyi gelişir. Gelişme döneminde toprağın kurumasına müsaade edilmemelidir.

            Caigua  00C  soğuklara kadar dayanabilir. Sıcaklık aralığının  +10-(+30) derece olduğu ortamlarda çiçeklenme ve meyve oluşumu sürekli devam eder. Sarılıcı tırmanıcı bir bitki olduğundan mutlaka bir destek sistemine ihtiyaç gösterir. Tek sıra yapılan tesiste fideler arası 50-80 cm olacak şekilde dikim yapılabilir. Tam alan dikimlerde sıralar arası en az 1 metre olmalıdır. Tırmanma yüksekliği en az 2,5 metre olmalıdır.

                      

                                   

          Bitki Genel Görünüş                                                           Meyve Oluşumları

 

Tohum yoluyla üretilir. Çimlenmenin başlaması ile araziye dikim arasında geçen süre 1 aydır. Çimlendirme ortamı 200C olduğunda 10-15 günde çimlenme tamamlanır. Bir bitki dış ortam Türkiye şartlarında kasım ayı ortalarında ilk soğukların geldiği düşünülürse 3-5 kg arasında meyve verir. 1 dekar alanda 1*0,5 m aralık mesafe ile 2000 adet yetiştirildiğinde 6000 kg civarında meyve elde edilir. 1 kg meyve 30,00TL olduğu hesap edilirse 180,000TL gelir elde edilir. 1 dekar araziye tel çit, sulama, gübreleme, ot bakımı ve hasat maliyetleri 10.000,00 TL’yi geçmez.

 

Kaynaklar:

 

http://worcsterallotment.blogspot.com/2010/06/discover-caigua.html

http://edis.ifas.ufl.edu/index.jsp

http://herbalguides.com/

http://www.rain-tree.com/index.html

http://www.rain-tree.com/reports/caigua-tech-report.pdf

http://www.essentiallivingfoods.com/products.html