PAULOWNIA HAKKINDA
PAULOWNIA (Çin Kavağı, Kiri, Prenses Ağacı)

Paulownia Sieb& Zucc., Çin’in kuzey-batı, batı ve güney batı bölgelerinde doğal yayılış yapan, Çin imparatoriçe ağacı, prenses ağacı yada Kiri ağacı olarak bilinen bir ağaç cinsidir. İlk olarak 1785 yılında İsviçreli botanikçi Thunberg tarafından teşhis edilmiştir. Paulownia geniş yapraklı, kışın yaprağını döken, açık renkli ve hafif oduna sahip, oldukça dayanıklı kolay kuruyan, parlak ve güzel görünüşe sahip çatlamaz, yarılmaz, yılmaz ve kolay deforme olmayan bir oduna sahiptir. Çin ve Japonya’da 2600 yıldan beri yetiştirilmekte ve kullanılmaktadır. Batılı ülkelerde de adaptasyon denemeleri yapılmaktadır. Kısaca Paulownia’ya ilgi giderek artmaktadır. Gençleştirmenin kolay, yetiştirme maliyetinin düşük olması ve çok yönlü kullanımı, üzerine olan ilgiyi arttırmaktadır. Paulownia odunu; planya edilebilme kolaylığı, biçilme ve şekil verme özelliği ile çok iyi çalışma özelliği oluşu; mobilya, kontrplak, oyma, üzerine yazı yazma, kapı ve pencere doğramaları, tavan döşeme gibi pek çok alanda kullanımını uygun hale getirmektedir. Yazıtlara ve kayıtlara göre eski çağlarda insanlar Paulownia’yı çok değişik amaçlar için ve özellikle alet yapımında kullanmışlardır. Çin’de Kral Yui’ye ait kral mezarda kral tabutunun Paulownia kerestesi ile yapılmış olduğu belirlenmiştir. Bu durum Paulownia odununun 2600 yıl önce kullanıldığının açık ispatıdır. Buna benzer pek çok örnek Paulownia’nın tarih öncesi çağlarda bile kullanıldığını göstermektedir.

Günümüzde Çin’de Paulownia kullanılarak 1.300.000 hektar alanda kombine ürün yetiştirilmektedir. Araştırma enstitüleri, kolejler ve üniversiteler Paulownia ile ilgili araştırmalara öncelik vermektedir. Ara ürün yetiştirmeye etkisi, gövde ve odun gelişimi, hastalık ve zararlıların kontrolü, seleksiyon ve yetiştirme konusunda çalışmalar yapılmaktadır. Bu araştırma kurumları türün odun özellikleri ve kullanım alanları konusunda çalışmalar yürütmektedir.

Çin dışında Paulownia (Kiri) ilk olarak Amerika’ya 1800’lü yıllarda girmiştir. Çoğu doğu eyaletinde kısa sürede naturalize (doğal) olmuştur. Öyle ki kısa sürede Japonya, Amerika’dan Paulownia kerestesi ithal eder duruma gelmiştir. Böylece Paulownia dünya üzerinde alım satımı yapılan önemli tomruk ağacı durumuna gelmiştir. Kerestesinin değeri çoğu zaman kara ceviz kerestesi fiyatını bile aşarak sert ağaçların kralı olarak tabir edilmesine yol açmıştır (IDRC: Donald, H., Graves; Jeffry W. Stringer; A Guide to Establishment and Utilization Paulownia issued 9-89).

Ne yazık ki ülkemizde, türün ekolojik ve silvikültürel (ağaç yetiştiriciliği) özellikleri hakkında yeterli bilgiye sahip olunmadan yapılan kimi plantasyonlar başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Fidancılık sektöründe, sadece fidan satışı yoluyla rant sağlama amacında olan kimi kuruluşlar türün yetiştirilmesi ve yetişme ortamları hakkında yeterli bilgiye sahip değildir. Ayrıca fidan satışı yaptığı kesimi teknik yönden destekleyici bilgi verememektedir. Bu olumsuzluklar ve yönlendirilememe sorunu yaşayan ağaçlandırma meraklıları küçük alanlarda tesis ettikleri plantasyonlarda hayal kırıklığı yaşamaktadır. Yavuzşefik, Çiçek ve Çetin (2003)’ yaptıkları çalışmada bu durumu şöyle ifade etmektedirler; "Ülkemizde son zamanlarda adından sıkça söz edilen Paulownia ile ilgili bir çok bilgiye çeşitli gazete ve dergi yanında takvim yapraklarında bile rastlamak mümkündür. Ancak bu bilgilerin çoğu bilimsellikten uzak, eksik, aldatıcı, yetersiz ve/veya yanlıştır. Adeta bu işle uğraşmakta olan ticari kuruluşların reklamı ve bir nevi pazarlamacılığı yapılmaktadır."

Ülkemizde Paulownia ilk defa 1999 yılında Ege Ormancılık Araştırma Müdürlüğü tarafından orijin denemelerine konu edilerek 4 farklı türün 20 orijinde denenmesine başlanmıştır. Orijin denemeleri 7 yıllık gelişme seyri dikkate alınarak 2007 yılında sonuçlandırılmıştır(www.geocities.com/can-acar/ilkderap.htm). İlk değerlendirme raporu yetiştirme meraklıları için pek özendirici görülmemektedir. Ege Ormancılık Araştırma Müdürlüğü ile birlikte aynı yıllarda Ege ve Akdeniz yörelerinde özel yetiştirme meraklıları tarafından kurulan plantasyonlar araştırma müdürlüğü denemelerinden çokdaha başarılıdır. Özellikle İzmir Menderes Edil Deresi Plantasyonu görülmeye değerdir. Paulownia ağaç türünün ülkemizde yetiştirilebileceğinin ispatıdır.

Bragfor olarak Manisa İli Turgutlu ve Alaşehir İlçelerinde toplam 500 dönüm sahada tesis ettiğimiz paulownia plantasyonları ilerleyen yıllarda yetiştirme meraklılarının uğrak yeri olacaktır.
Torbalı orman fidanlığında, Manisa İli Ahmetli ve Turgutlu ilçelerinde yaptığımız gözlemlere göre 3-4-5 yaşında Paulownia bireyleri Çin menşeli kaynaklarda yazıldığı gibi istenen çapa ulaşmıştır (15-20cm göğüs çapı). Fakat yeterli boyda kaliteli gövde elde edilememiştir. Söz konusu gözlemlere konu ağaçlarda sadece 1 sürgün geliştirilerek ağaç tepe tacı gelişimine bırakılmıştır. Halbuki ilk sürgünden sonra bir tepe budaması ve çatal oluşumu önlense daha boylu, kaliteli gövde elde edilebilirdi. Ayrıca uygun gübre çeşitleri ile uygun dozda yeterli miktarda gübreleme ve sulama yapılsaydı gelişimin çok daha iyi olması beklenebilirdi.

2004 yılı Kasım ayında şirketimiz tarafından yapılan pazar araştırmasına göre Kastamonu ve Düzce yörelerinde odun endüstrisi kuruluşları gezilmiş ve türün, hem kereste hem de ince çaplı materyal olarak değerlendirilebileceği yönünde bilgiler edinilmiştir. Örneğin Düzce Hasel Ahşap adlı kuruluş tarafımıza, bol miktarda ve pazarın talebine göre ürün elde edebilecek durumda olup olmadığımızı beyan etmiştir. Bu açıklamaya göre demek ki ileriki yıllarda Bragfor olarak pazarda yetersiz olabileceğimiz açıktır. Bunun için Paulownia’yı kavak gibi yaygın hale getirecek ve ülke odun endüstri sektörünün ihtiyacını karşılayacak daha fazla çalışmaya, araştırmaya ve yetiştiriciye ihtiyaç olacaktır. Yine Düzsan adlı yonga levha kuruluşu ince çaplı ve bol miktarda hammaddeyi kullanabileceğine dair açıklamada bulunmuştur. Bunun gibi çok sayıda olumlu örnek araştırma notlarımızda yer almaktadır.

Paulownia hızlı gelişen bir ağaçtır.Ülkemizin değişik iklim bölgelerine uyum yeteneğinde türleri bünyesinde bulundurmaktadır. İdeal şartlarda çap artımı yılda 3-4 cm’ye, hacim artımı yılda 0,04-0,05 m3 e ulaşabilir. 5-6 yılda 30-40 cm göğüs çapı yapabilir. Bu durumda bir ağaçtan 0,3-0,5 m3 kerestelik tomruk elde edilebilir. Yıllık artımın 0,37 m3 e ulaşabileceği Çinli kaynaklarda açıkça belirtilmektedir.
 
Bu ağaç cinsi derin ve iyi gelişen bir kök sistemine sahiptir. Derin ve kumlu topraklarda iyi gelişen yan kök ve kazık kökleri ile 8m kök yapabilmektedir( www.cropdevelopment.org ). Derin kök sistemi ile bu köklerin %76 sı toprağın 40 cm ile 100cm kısmından yararlanır. Köklerin %12 si toprağın 40 cm sinden faydalanır. Kök gelişimi toprak strüktürüne bağlı olarak değişir. En ideal gelişimini iyi drenaja sahip kumlu topraklarda yapar.
Paulownia plantasyonları yetiştirici için minimum girdi gerektirir. Kombine ürün yetiştirmede önemli bir ağaçtır. Uygun koşullar altında sadece bir fert 1 m3 e yakın kerestelik emval verebilme yeteneğindedir. Sürdürülebilir ve yenilenebilir kaynak yönetimi bakımından kütük sürgünlerinden yararlanılarak 1 kütükten 10 defa ürün almak mümkündür. Dolayısı ile ilk yatırımdan sonra çok az masraf ile yüksek gelir elde edilmektedir ( www.cropdevelopment.org ).